fbpx
Diyetisyen

Yalnızca rejim ile olmuyor

Kardiyovasküler sistem, teneffüs sistemi, sindirim sistemi, iskelet sistemi ve endokrin sistemi üzerinde obezitenin kaçınılmaz tesirleri olduğunu belirten Beslenme ve Diyet Uzmanı Müge Aksu, obezitenin bir çok hastalığın oluşumunda direkt tesirli olduğunu vurguluyor.

“Obezite, kalp hastalıkları, yüksek kolesterol, yüksek tansiyon oluşumunda faal. Örneğin obez bayanlarda kardiyovasküler hastalıklardan ölme riski, obez olmayan bayanlara nazaran 4 kat daha fazla. Ayrıyeten safra kesesi hastalıkları, mide ve reflü rahatsızlıkları, mide fıtığı, gut hastalığı, eklem rahatsızlığı, adet düzensizlikleri, kısırlık üzere pek çok rahatsızlığı da beraberinde getirebiliyor. Bayanlarda rahim ve göğüs kanserleri, erkeklerde prostat, rektum ve kolon kanserleri obeziteden etkilenen kanser cinslerinin başında geliyor” diye anlatıyor Aksu obezitenin sebep olduğu hastalıkları.

Obezite birebir vakitte kişinin hayat kalitesini de direkt olumsuz etkileyen bir hastalık. Örneğin uyku apnesi denilen ve kâfi nefes almayı engelleyen, uykuda teneffüs bozukluğu hastalıklarına da neden olabiliyor.

İlgili Makaleler

Beden yağ dağılımı bilhassa tip 2 diyabet hastalığının oluşumunda kıymetli bir etken. Zira beden yağ oranının artmasıyla birlikte diyabet görülme riski de artıyor. Obezitenin diyabet hastalığının oluşumunda yaklaşık yüzde 75 üzere hayli yüksek bir tesiri var. Zira her iki hastalığın da temelinde beslenme bozukluğu yatıyor. Obez bireylerin yüzde 80’inde ise tip 2 diyabet görülüyor.

KİMLER OBEZ SAYILIYOR?

Obezite teşhis kriterlerinin başında vücut kitle indeksi geliyor. Vücut kitle indeksi beden yükünün boyun karesine bölünmesiyle ortaya çıkan bir paha. Bu paha 30’un üzerinde ise yaş, cinsiyet farkı gözetmeksizin kişi obez olarak bedellendiriliyor. Erkeklerde bel etrafı 94 cm üzeri riskli, 102 cm üzeri de obez olarak kabul ediliyor. Bayanlarda ise 80 cm üzeri riskli küme sayılırken 88 cm üzeri obez kabul ediliyor. Bir öteki kriter ise bel ve kalça oranı. Bel ölçümü kalça ölçümüne bölündüğünde erkeklerde 0.95 bayanlarda ise 0.8 obezite sonu olarak kabul ediliyor.

Diyetisyen Müge Aksu, obezite oluşumunda akla birinci gelen genetik faktörler olsa da, oluşumu çoğunlukla çevresel ve toplumsal faktörlerin ortaya çıkardığını ve artırdığını da ekliyor. Bugün, kilo artırıcı tesiri olan ya da kiloyu etkileyen 25’den fazla genin tespit edildiğini söyleyen Aksu, obezitenin tek sebebi olmasa da hala bir numaralı sebebinin genetik faktörler olduğunu da vurguluyor.

OBEZİTE NEDEN OLUŞUR?

Meslek, eğitim, toplumsal pozisyon ve etraf üzere ferdi ve toplumsal faktörler kıymetli yan etkenlerden kimileri. Kentleşme, çağdaşlaşma üzere ömür formları meskende yemek yapmaya vakit ayıramayan, pratik fakat gücü yüksek besinlere yönelen bireyler yaratıyor. Alkol tüketimi, sigarayı bırakma ya da fizikî aktivitenin azlığı üzere davranışsal faktörler de obeziteyi artırıcı tesirlere sahip. Günümüzde araba, çamaşır makinası, bulaşık makinası ya da televizyon üzere günlük hayatımızda sıkça kullandığımız aletlerin mekanik olması bizim daha az hareket etmemizin en önemli nedeni. Gün içinde aktivitede bulunmayınca bedenimizin çalışma suratı düşüyor. Ekstradan yüksek güçlü besinler tüketince de obezite bireyler için kaçınılmaz oluyor.

Diyetisyen Müge Aksu bilhassa son devirde çocuklardaki obezite oranının artmasına dikkat çekerken, çocukların da misal davranışlar yüzünden obeziteye davetiye çıkardığını vurguluyor. “Fast food stili beslenmeye alışan, televizyon ve bilgisayar karşısında saatlerini geçiren çocukların sayısı o kadar fazla ki. Televizyon reklamlarının da tesiri büyük. Zira çikolata ve şekerli besin reklamlarının sayısı epeyce yüksek. Bu tip besinlere günümüz çocukları çok daha kolay ulaşıyor” diyen Aksu, yağ oranı, şeker oranı ve gücü yüksek hazır besinlerle beslenmenin obezite oluşumunda değerli bir etken olduğunu belirtiyor. Örneğin hazır çorbalar, çikolata, şekerlemeler, fast food şekli yiyecekler, kızartmalar ve kavurmalar hayli ziyanlı besinler. Salam, sucuk, sosis, pastırmaların ise yağ oranı çok yüksek. Çocuklar tarafından çok tüketilen mayonez ise tam bir yağ deposu. Kola üzere gazlı içecekler ise boş kalori denen ve yalnızca günlük aldığımız güç ölçüsünü artıran içecekler kümesine giriyor.

OBEZİTENİN DAVRANIŞSAL TEDAVİSİ

Obezitenin oluşumunu engellemenin ya da tedavi etmenin birincil şartı şahıslarda kalıcı davranış değişikliklerini yaratmak. Yani yeme sisteminden, antrenman programına kadar önerilen tüm tavsiyeleri süreksiz ve kısa devirli olarak görmek yerine bir hayat hali haline getirmek. Bu tavsiyeleri hayatımıza yerleştiremediğimiz sürece programa devam ettiğimiz periyotta kilo verirken, diyetin sona ermesiyle kilonun geri alınması da kaçınılmaz oluyor. Bu yüzden yavaş kilo vermenin ehemmiyetine dikkat çeken Aksu, insanların fazla kiloları estetik bir sorun olarak gördükleri için 2 haftada 8-10 kilo vermek talepleriyle kendilerine başvurduklarını söylüyor. “İdeali hafta da 0,5 ile 1 kg ortası, ayda 4 ile 6 kg ortası vermektir. Yavaş yavaş kilo verilmeli ki bedenimiz ve biz duruma adapte olabilelim. Bize başvuranların birinci sorduğu soru bu diyet ne vakit bitecek, ne vakit tekrar yemek yemeye başlayacağım oluyor. Bu türlü bir şey yok. Hakikat beslenme dediğimiz şey aslında hakikat vakitte, kâfi ölçüde, yanlışsız besini seçmekten geçiyor. Ve tabi ki fizikî aktivitenizi artırmaktan. O yüzden sık yiyin, az yiyin, sistemli yiyin ideolojisi benimsenmeli” diyor Aksu.

KİLO VERMEK ŞAHSA MAHSUS

Günümüzde insanların bir uzmana başvurmadan medyada gördükleri rejim listelerini uyguladıklarını söyleyen Aksu, bilinçlenmenin birinci adımının bu listeleri uygulamayı bırakmak olduğunu belirtiyor. “Kilo verme şahsa mahsustur. Kişinin hastalıkları, yaşı, cinsiyeti, bireyin beslenme alışkanlıkları ve tabi ki toplumsal durumu çok kıymetli. Zira dışarıda sıklıkla yemek yiyen, meskende oturan ya da etkin çalışan biriyseniz metabolizma süratiniz farklılıklar gösterir. Hasebiyle şahsa özel bir program hazırlanmalı. Gazetede gördüğünüz bir diyet programı bazal metabolizma suratının çok altında ise zayıflamaya çabalarken metabolizma suratınızı daha da düşürürsünüz” diyen Aksu gerçek zayıflamanın kilo azalması olmadığını da vurguluyor.

Gerçek zayıflama bedendeki yağ oranının azalması olarak kabul ediliyor. Kiloyu sudan ya da kaslarınızdan vermiş olabilirsiniz, fakat örneğin bel etrafınız hala tıpkı ölçülerde duruyorsa bu gerçek manada kilo vermediğinizi gösteriyor. Süratli verilen kilolar da genelde kas ve su kayıplarına neden olduğu için mutlaka önerilmiyor. O yüzden bireyler kesinlikle yavaş ve kendilerine has bir programla zayıflamalı.

OBEZİTENİN TIBBİ TEDAVİSİ

Obezite tedavisinin, yalnızca bir diyetisyenle değil endokrinoloji uzmanı, fizik tedavi uzmanı, kimi durumlarda bir psikoloğun da katıldığı bir takım çalışması ile yapılması gerekiyor. Obezite tedavisinde diyet tedavisi, medikal tedavi ve cerrahi tedavi teknikleri kullanılıyor. Cerrahi tedavi, bilhassa vücut kitle indeksinin 40’ın üzerinde olduğu bireylerde (morbid obez) mideye takılan balon, mideyi küçülten bantlar üzere prosedürlerle uygulanılıyor. Beslenme programıyla tedavi edilemeyen, hayatı obeziteden ileri derecede olumsuz etkilenen, örneğin hareketleri kısıtlanan, öbür sıhhat meseleleri artan bireylerde cerrahi tedavi uygulanabiliyor.

Medikal tedavide iki tip ilaç kullanılıyor. Yağın emilimini azaltan ve iştahı baskılayan ilaçlar. İlaç tedavisi kesinlikle hekim denetiminde uygulanıyor

BESLENME TEKLİFLERİ…

Günde 3 ana 3 orta öğün olmak üzere 6 öğün beslenin. Sık yemek, kan şekerinin sistemli gitmesi ve karaciğerdeki depolarımızın boşalmaması için çok değerli. Gün içinde 3,5-4 saati aşmadan besin almanız gerekiyor.

Yemek saatlerinizi aksatmayın, nizamlı yemek yiyin.

Tek tip beslenmekten uzak durun. Bedenin sistemli çalışması için karbonhidrat, protein ve yağları içeren besinlerden kâfi ölçüde almak gerekli.

Günde 2-2,5 litre su tüketin. Bol su içmek direkt zayıflamaya neden olmasa da yağların parçalanması için gerekli.

Bol zerzevat ve salata tüketin. Posa içerikleri sayesinde hem doygunluk sağlaması, hem de şeker ve kolestrol düzeylerinin dengelenmesine yardımcı olması tarafından kıymetliler. Günde 4-5 porsiyon zerzevat, 2-3 porsiyon meyve tüketilmeli.

Kepekli ekmeği tercih edin. Tokluğu sağlamak ve şeker istikrarını düzenlemek için kepek, çavdar, tam buğday tahıllı ekmek biçiminde esmer ekmekler tüketilmeli.

Fizikî aktivitelerinizi artırın. Spor yapmanın da yanlışsız kuralları olduğunu unutmayın. Spor mutlaka aç karnına değil yemek yedikten 1 saat sonra yapılmaya başlanmalı. Bedendeki yağlar 20 dakika sonrasında yakılmaya başlandığı için en az 25-30 dakikalık antrenmanlar öneriliyor. Dozu ise, birinci başlarda 10-15 dakikalarla başlayıp gittikçe artırılmalı. İdmanı hayatınızın 1-2 gününe sığdırmak yerine her güne yaymaya çalışın. “Spor yapamıyorum” diyenlerdenseniz, en azından dolmuştan iki durak evvel inin ve yürüyün, asansör kullanmayın, merdivenleri yürüyerek inip çıkın, kısa aralarda otomobil kullanmayın. Bu ufak değişiklikler bile gün içinde metabolizma suratınızı artırıcı tesir gösterecektir.

Ayçiçek yağı, zeytin yağı, mısır özü yağı, fındık yağı ve soya yağını bir ortada karıştırarak kullanın.

1 kg zerzevata 2 yemek kaşığı yağ koyarak pişirin.

Salatalara en fazla 1 tatlı kaşığı yağ koyun.

Etli yemeklere yağ ek etmeyin.Gün içinde tükettiğiniz yağ ölçüsünü sonlandırın. Salatalara en fazla bir tatlı kaşığı yağ koyun. Ayrıyeten ayçiçek, soya, mısırözü, fındıkyağı ve zeytinyağını bir ortada karıştırarak kullanın.

Daha Fazla Göster

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

İlgili Makaleler