fbpx
Aile Danışmanlığı

Majör depresyonun nedenlerinin bilişsel, davranışçı, psikanalitik, varoluşçu ve biyolojik görüş açısından incelenmesi

Psikanalitik Görüş

Freud, “Yas ve Melankoli” isimli yazısında depresyon için erken çocukluk devrini işaret etmiş ve oral periyotta gereksinimlerin karşılanma seviyelerinin bireylerin bu periyotta bir saplantı geliştirmesine ve tekrar bu periyotla ilgili içgüdüsel doyumlara rağmen bir bağımlılık geliştirmesine neden olabileceğini öne sürmüştür (akt. Davison ve Neale, 2016).Yine bu makalesinde depresyonun belirtileri ile yas sürecindeki belirtlerin benzerliklerinden bahsetmiştir. Burada bir kayıp kelam hususudur. Kaybın bireydeki pahasına nazaran, yas sürecinin şiddeti, uzunluğu değişiklik gösterebilir. Yas sürecinde, yas tutan kişinin kaybettiği gerçek bir sevgi objesinden kelam etmem mümkündür lakin çökkünlük durumunda kayıp gerçek değil sembolik de olabilir. Gerçek bir kayıp olmamasına karşı kişinin bu belirtilerinin var olmasını, bilinçdışı bir kayıptan bahsederek açıklamaya çalışmıştır (akt. Öztürk ve Uluşahin, 2016). Şahısta sevgi objesinin yitimi yahut reddi ya da hayal kırıklıkları üzere temsili kayıplar buna örnek verilebilir(akt. Helvacı Çelik ve Hocaoğlu, 2016). Bu kayıp hissinin eşlik edeceği sevilmediğine yönelik inaç, kişinin özsaygısını yitirmesine neden olabilir. Fakat çok benzerlik ortasında temel bir ayrım vardır ki; yas tutan bir bireyde özsaygı yitiminden kelam edilemez(akt. Öztürk ve Uluşahin, 2016).

Sevilen kişi ya da sevgi objesinin kaybının akabinde, yastaki birey kayıp objeyi içine alır (introjection) ve bu durumu ortadan kaldırıp onu geri döndürebilme umuduyla özdeşim kurar. Bu evreden sonra ambivalans egemenliği kelam mevzusudur. Kişi, sevgi objesine yönelik bilinçdışı nefretini, objeyle özdeşim kurmasından ötürü kendisine yansıtır ve nefretinin objesine dönüşür(akt. Davison ve Neale, 2016).Bu dönüşümle birlikte öfkesi kendine dönen bireyin özsaygısında bir azalmayla değersizlik, suçluluk ortaya çıkar ve çökkünlük ortaya başlar(akt. Öztürk ve Uluşahin, 2016).Burada benlik, altbenlik ve üstbenlik ortasındaki çatışma ve saldırganlıktan kelam edilmektedir.

Diğer bir kuramcı olan Edward Bibring mevzuyu farklı bir açıdan ele almış ve depresyona yol açan çatışmanın altbenlik, benlik ve üstbenlik ortasında olmak zorunda olmadığı ve yalnızca benlik içinde olabileceğine dikkat çekmiştir. Her insanın sahip olabileceği ve gerçekleştirmeyi hedeflediği beklentilerinden kelam eden Bibring; kişinin benlik beklentilerinin dilek edilen formda gerçekleşmediği ya da gerçekleşemeyeceğine ait inançların geliştiği durumlarda ortaya çıkacak çaresizlik hissinin, benlik bedelini düşüreceği ve güçsüz ve çaresiz kalan benliğin çökkünlük durumuyla karşı karşıya kalacağını öne sürmüştür(akt. Balcıoğlu, 1999).

Bilişsel Görüş

Çökkünlük için bilişsel olarak biz bozukluk görüşünü öne atan Aaron Beck, bu görüşünü depresyondaki bireylerin fikir süreçlerinin bozulduğu ve olumsuz yorumlar yapmaya yönelik bir eğilim içinde oldukları fikriyle temellendirir(akt. Davison ve Neale, 2016). Bireyin karşılaştığı olaylara yönelik öncelikle olumsuz taraflarını görüp algılama yanlısı olduğundan kelam eden görüş, bireylerin gündelik ömür olayları içerisinde vakte ve tekrarlara bağlı olarak olumsuz üçlü olarak isimlendirilen kendilik, dünya ve geleceğe yönelik olumsuz şemalar geliştirdiğinden bahseder(akt. Öztürk ve Uluşahin, 2016).Bu görüşe nazaran geliştirilen olumsuz inançlar, kişi o inançların gelişimi esnasında yaşananlara benzeri yeni yaşantılar ve olaylarla karşılaştığında harekete geçer; beraberinde yetersizlik ve değersizlik hislerini da içeren gerçeği yansıtmayan bilişsel çarpıtmalara yol açar(akt. Morris, 2002). Karşımıza çıkan yetersizlik şeması, kendini itham etme şeması ve kendini olumsuz kıymetlendirme şeması; alınacak her misyon ve sorumlulukta bir başarısızlık beklentisine, tüm başarısızlıkların nedeni olarak kişinin kendini suçlamasına ve değersizlik üzere durumlarla karşı karşıya kalmasına yol açmaktadır(akt. Davison ve Neale, 2016).Bu görüşe nazaran kimi mantık dışı niyet çeşitleri belirlenmiştir.

Keyfi çıkarsama.

Destekleyici kâfi ispat olmadığı halde bir sonuca varmaktır. Örneğin, kıymetli bir sunum yapacak bir kimsenin, makus hava şartları nedeniyle uçağının iptal olması sonucunda gidememesi ve bundan ötürü kendisinin mesleksel açıdan yetersiz olduğu sonucuna varması(akt. Morris, 2002).

Seçici soyutlama.

Birden çok ögeden oluşan bir durumu bağlamını gözardı ederek sırf elemanlarından birine nazaran kıymetlendirmek suretiyle sonuca varmaktır. Örneğin, bir küme ödevi yapan bir öğrenci kümesinin ödevinin kâfi notu alamaması sonucunda, kişinin sadece kendisi ödevi yapmış üzere misyon alan öbür tüm öğrencilere karşın kendisini suçlaması(akt. Morris, 2002).

Çok genelleme.

Sırf tek bir olaydan yola çıkarak genellemeye gitmektir. Örneğin, bireyin yaşadığı romantik bağlantısının sonlanmasının akabinde, partnerinin olumsuz özelliklerini tüm karşı cinse genellemesi(akt. Morris, 2002).

Büyütme ve küçümseme.

Kıymetlendirme yaparken abartılı olup olayın değerini çarpıtmaktır. Örneğin, girdiği bir imtihanda makûs not alan bir öğrencinin, kısma layık olmadığı sonuna varması(akt. Morris, 2002).

Ferdileştirme.

Bireyin kendisiyle alakası olmayan gelişmeleri kendine yönelik değerlendirmesidir. Örneğin, bir öğrencinin üniversite imtihanına gireceği yıl imtihan sisteminin değişmesini kendi şahsi şanssızlığı olduğu sonucna varması(akt. Öztürk ve Uluşahin, 2016).

Daima ya da hiç üslubu düşünme.

Kişinin hayatında karşılaştığı tüm gelişmeleri iki kolay kategoriye sığdırmaya çalışmasıdır. Örneğin, bir mevzuda uygun değilsem kötüyümdür öbür bir sonuca varamam(akt. Öztürk ve Uluşahin, 2016).

Davranışçı Görüş

Bu görüşe nazaran öğrenilmiş çaresizlik çökkünlük durumuna yol açmaktadır. Buna nazaran kişi çocukluğundan bu yana ömrünü denetim etmekte, olumsuz ve acı verici ikazcılardan kaçıp kurtulmakta başarısız olmuştur, denetim edemediği beğenilen olmayan hayat olayları sonucu çaresiz kalma durumu kelam mevzusudur. Bu çaresizlik depresyon gelişimine neden olmaktadır(akt. Davison ve Neale, 2016).Özellikle reaktif depresyonun açığa çıkmasında öğrenilmiş çaresizlik görüşünün kıymetli bir yeri vardır(akt. Balcıoğlu, 1999).

Varoluşçu Görüş

Bu yaklaşıma nazaran insanın temel duygusu hayatın manası ve kıymetli olmadır, depresyonu da bireyin hayatın manasını kaybetmesine bağlar. Bu görüşe nazaran depresyon tedavisi kişinin hayatında mana bulması gerekir ve bu seyahatte ona yol göstericilik yapılır(akt. Demir, 2015).

Biyolojik Görüş

Bu görüşe nazaran depresyonu kalıtım, gen etraf alakası, biyokimyasal etkenler ve nörofizyolojik çalışmalar üzere önemli bulgularla ilişkilendirmek mümkündür. Yapılan çalışmalarda çökkünlük nedeniyle sıkıntı günler geçiren hastaların birinci derece akrabalarında hastalanma riskinin iki üç kat yüksek olduğu bulunmuştur(akt. Öztürk ve Uluşahin, 2016).

Bu patolojide tesirli olduğu düşünülen kimi genlerden biri olan serotonin taşıyıcı genin üzerinde yapılan çalışmalarda, serotonin taşınımı düşük yeniden sahip olan ve çocukluğunda olumsuz yaşantılarla karşılaşmış bireylerin yetişkinlikte çökkünlük riskinin yüksek olduğu, yaşanan aksiliklerin şiddetinin de risk ile manalı bir ilgi içinde olduğu bulunmuştur(akt. Öztürk ve Uluşahin, 2016).

Yapılan çalışmalarda norepirefrin, serotonin ve dopamin azlığının depresyonla alakası ortaya çıkarılmıştır. Nöroendokrinolojik ve nörofizyolojik çalışmalar da bir grup alakaları açığa çıkartmıştır(akt. Balcıoğlu, 1999).

Daha Fazla Göster

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

İlgili Makaleler