fbpx
Aile Danışmanlığı

Diyet yapmayı etkileyen fonksiyonsuz kanılar

Birçok insan sağlıklı olmak yahut imgesinden tatmin olmak için kilo vermek istiyor. Fakat diyet yapmay başladıktan sonar sürdürmek, motivasyonu korumak kolay olmuyor. Aratırmalar diyete başlayan her 5 bireyden 2’si 7 güne kadar diyeti bıraktığını gösteriyor[1]. Gillian Todd ‘Yeme Bozuklukları’ kitabında diyor ki “Tepkilerimizi belirleyen olaylar değil, o olay hakkında ne düşündüğümüzdür.”[2]. Niyetlerimizin yeme davranışlarımıza nasıl bir tesiri olduğunu göstermeden evvel bilişsel modelden bahsetmek istiyorum.

Bilişsel Terapi niyetlerin hisleri etkilediği temeline dayanır[3]. Bir olay yani bir tetikleyici olduğunda zihnimizde muhakkak bir niyet oluşur. Bu fikrin içeriğine nazaran de bir his meydana gelir. Örneğin sokakta yürürken bir köpek gördüğümüzde onun ne kadar sempatik olduğunu düşünürsek sakin, mutlu hissederiz. Köğeğin az sonra bize saldıracağını düşünürsek telaşlı hissederiz. Sahibinin onu öylece sokağa bıraktığını düşünürsek öfke hissederiz. Bu durumda, şayet nasıl düşündüğümüzü değiştirirsek nasıl hissettiğimizi de değiştirebiliriz. Her duygnunun bir kanıyı takip ettiğine inanmak güç gelebilir zira niyetler zihnimizde o kadar süratli şekillenir ki bazen bir duyguya hangi niyetin eşlik ettiğinin farkında olmayız[4]. Kanılar birbiri arkasına akan, otomatik süreçlerdir. Bu yüzden bize gerçekçi görünebilirler. Lakin kaygı, dert üzere hisleri tetikleyen kanıların büyük bir kısmında ‘Bilişsel Çarpıtmalar’ ismi verilen niyet kusurları yaparız.

Aşağıda diyet yaparken karşımıza sık sık çkan fikir sınırları ve her birinin örneğini verdim:

Ya Daima Ya Hiç Biçimi Düşünme: Olaylara keskin ve siyah-beyaz kategorilere ayırarak bakar, grilere yer vermezsiniz.

Örnek: “Akşam partiye gideceğim için aslında makûs besleneceğim. Bugün dikkat etmeme gerek yok.” “Yiyecekler ya uygun ya da makus kategorisine girer.”

Çok Genelleme: Tek bir olumsuz olayı asla sonu gelmeyecek bir hezimet döngüsü olarak görürsünüz.

Örnek: “Doğumgünlerine gidince kontrolümü kaybediyorum, bu gidişle kilo vermem mümkün olmayacak.”

Zihinsel Filtreleme:Yalnızca olumsuz durumları göremnize sebep olan bir filtreniz var üzeredir.

Örnek: “Kahveyi az yağlı sütle içmediğim için almam gerekenden fazla kalori aldım, diyetim mahvoldu.”

Olumluyu Yok Sayma: Olumlu nitelikleriniz ve başarılarınızı görmezden gelirsiniz. ‘O sayılmaz’ üzere düşünürsünüz.

Örnek: “Erkek arkadaşım kilomun çok uygun olduğunu söyledi fakat bunu yalnızca beni rahatlatmak için söyledi.” “Bu hafta sadece 300 gram verdim.”

Sonuca Atlama: Geleceğe dair, gerçekliği olmayan sonuçlara atlarsınız.

Örnek: “Önlerinde tatlı yediğimde bu kadar kiloluyken nasıl bunu yediğimi düşünüyorlar.” (Zihin Okuma), “Zaten hiçbir vakit zayıflamayı başaramayacağım.” (Falcılık)

Felaketleştirme: Hayatta yaşanan aksiliklerin kıymetini büyütürsünüz.Olabilecek en berbat senaryoya atlarsınız.

Örnek: “Akşam diyeti bozarsam bu bu türlü devam eder, en sonunda obez olurum ve kimse beni beğenmez, yapa yalnız ölürüm.”

Suçlama: Sorunun nedenini saptamak yerine suçlamayı seçersiniz. Yaşanan olayda kendi hissenizi yahut oburlarının hissesini inkar edersiniz.

Örnek: “Öğlen tatlı yediğim için akşam yemeğini haketmiyorum.”

Mecburilik Sözleri: -meli,-malı, gereklilik cümleleri

Örnek: “50 kilonun üstüne çıkmamalıyım.”

Duygusal Çıkarsama: Nasıl hissettiğinizden hareketle durumları açıklarsınız. Delile bakmaksızın hislerinizin gerçeği yansıttığını düşünürsünüz.

Örnek: “Şişman hissediyorum, demek ki öyleyim.”

Etiketleme: Yaptığınız yahut yapılan bir davranışı tüm kimliğe genellersiniz.

Örnek: “Şişmanım, iğrenç bir beşerim, iradesizim.”

Az evvel söylediğim üzere, bu olumsuz kanılar bizim hislerimiz belirler. Hatalı, utanmış, dertli hissetmemizi sağlar. Fikir ve hislerimiz da davranışımızı belirler. Şayet olumsuz hislerle başa çıkma yollarınızdan biri yemek yeme davranışı ise bu fikir hali size yarardan çok ziyan sağlamış olur.

Bu durumda ne yapılabilir? Kendinizde olumsuz hisler teikleyen kanıları farkettiğinizde bunları not almak, sonrasında o niyet içinde bulunan çarpıtmaları tek tek işaretlemek bu fikir içindeki gerçekçi olmaya kısmı görmenize yardımcı olabilir. Daha sonra baştaki olumsuz niyet yerine, rastgele bir çarpıtma içermeyen, daha adil, daha olumlu bir niyet koymayı deneyebilirsiniz. Bu formda birinci baştaki olumsuz hislerinizde bir azalma olacaktır. Bu durumda kendinize daha şefkatli davranırsınız. Hatalı, telaşlı, öfkeli olmadığınızda nizamlı beslenmek, size kısa vadeli tatmin yaratacak besinlere yönelmemek, daha kolay bir hal alacaktır.

[1]www.diabetescouncil.com

[2]Gillian Todd, Yeme Bozuklukları

[3]Aaron Beck, Cognitive Therapy For Emotional Disorders

[4]David Burns, Panik Atakta İlaçsız Anksiyete Tedavisi

Daha Fazla Göster

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

İlgili Makaleler