fbpx
Psikolojik Danışmanlık

Dikkat eksikliği-hiperaktivite bozukluğu (dehb) nedir? Kaç tip dehb vardır?

Hiperaktiflik yaramazlık değildir.

Her yaramaz çocuk hiperaktif değildir.

Bu teşhis kimi insanların ileri sürdüğü üzere “kötü yetiştirilmiş ve yaramaz” çocukları tanımlamak için kullanılan bir etiket değildir. Bu hastalık, teşhis ölçütleri net olarak belirtilmiş, tıbbi bir rahatsızlıktır.

İlgili Makaleler

Hiperaktivite çocuğun yalnızca yaramazlık sorunu değildir. Bunu bir terbiye sorunu olarak görmek de yanlıştır.

Çok hareketlilik (oturduğu yerde duramama, kıpır kıpır ve hareket halinde olma, çok konuşma), dürtüsellik (karşısındakinin kelamını kesme, sırasını bekleyememe, acelecilik-isteklerini engelleyememe ve geciktirememe) ve dikkat eksikliği (dikkatinin kolay dağılması, dikkatini sürdürememe, dikkatini yaptığı işe yönlendirememe, başlanılan işi bitirememe, sistemsiz çalışma, dağınıklık, unutkanlık) ile karakterize gelişimsel bir sorun olan tabloyaDİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU (DEHB) denilmektedir.

Bu teşhisin konulması için belirtilerin yedi yaşından daha evvel de var olması, en az altı ay mühletince devam etmesi ve olağan şahıslarda olandan daha fazla olması gerekmektedir.

Kaç tip DEHB Vardır?

Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan çocuklar üç başka kümetaele alınır:

1.Hem dikkat hem çok hareketlilik-dürtüsellik problemleri olanlar.

2.Sadece dikkat problemleri olanlar.

3.Sadece çok hareketlilik-dürtüsellik meseleleri olanlar.

DEHB Ne Kadar Sıklıkla Gözlenir?

Okul çağı çocuklarında yaygın görülen bir rahatsızlıktır. Yaklaşık ilköğretim çağı çocuklarının % 5-8’inde bu rahatsızlık vardır. Erkek çocuklarında kız çocuklarına nazaran 4–8 kere daha fazla görülür. Erkek çocuklarında çok hareketlilik-dürtüsellik meseleleri,kız çocuklarında ise dikkat eksikliği belirtileri ön plandadır.

DEHB’ye Yol Açan Şeyler Nelerdir?

Hastalığın ortaya çıkmasında en değerli rolü kalıtımın oynadığı ve öteki etkenlerin ise gebelikte alkol ve/veya sigara kullanımı, annenin gebelikte geçirdiği hastalıklar, doğum öncesi-doğum-doğum sonrası yaşanan sıkıntılar, çocuğun beyin hasarları geçirmesi, kurşun zehirlenmesi, aile yapısı ve işleyişinde bozukluklar olduğu sav edilmektedir.

DEHB’nin Tedavisi Gerekli midir? Tedavi Edilmediğinde Nelerle Karşılaşırız

Bu rahatsızlık zaten düzelmediği üzere, bu çocukların 2/3’lük bir kısmı sınıf tekrarı, okuldan uzaklaştırma ya da atılma üzere sorunlarla karşılaşmaktadır. Bu çocukların olumsuz çevresel şartlarda yetişmesi ‘davranım bozukluğu’ riskini artırmakta ve başları maddelerle daha çok belaya girmektedir.

DEHB’nin Belirtileri Nelerdir?

Bu çocuklar yaşıtlarına nazaran çok hareketlidir. Acelecilik, isteklerini erteleyememe, sorulan sorulara düşünmeden çok çabuk yanıt verme, oburlarının kelamını kesme ve sırasını beklemekte zahmet çekme üzere belirtiler görülür. Bebekliklerinde huysuzlukları, az uyumaları ve yememeleri anne babayı bıktırır derecededir. Okul öncesi periyotta ise mesken içinde koşuşturur, yükseklere tırmanır, dolap doruklarında gezer, bir motor tarafından itiliyormuşçasına çok hareketlilik vardır. Bu çocuklar kısa bir müddet bile oturamaz, sakin bir halde oynayamazlar. Kıpır kıpırdırlar, elleri dursa ayakları durmaz. ‘Dur’ ve ‘yapma’ kelamından anlamazlar.

Çok hareketlilik yanında öğrenme üzerine olumsuz tesiri olan belirti ise dikkat eksikliğidir. Dikkatini bir noktaya toplayabilmesinde zahmet, dış uyaranlarla dikkatin çok kolay dağılabilmesi, unutkanlık, eşyalarını yahut oyuncaklarını sık sık kaybetme ve düzensizlik üzere belirtiler bulunabilir. Bu çocukların ilgileri kısa periyodiktir. Oyun kurma ve devam ettirmeleri zordur. Uzun mühlet televizyon izleyebilmesi ya da atari-bilgisayarla oynayabilmesi dikkat sorunları olmadığını göstermez. Çabuk sıkılır ve bir aktiflikten çabucak diğer bir aktifliğe geçerler. Beklemeyi hiç sevmezler, sabırsızlıkları nedeniyle işlerin çabucak halledilmesini isterler.

Okul devirlerinde ise ders çalışmayı sevmezler. Masanın başında oturma müddetleri çok kısadır. Çeşitli mazeretler uydurarak sık sık masanın başından kalkarlar ya da anneyle birlikte çalışmak isterler. Sınıfta dersi izleyemezler. İmtihanlarda dikkatsizlik nedeniyle çok kolay yanılgılar yaparlar. Karşılığını bildikleri sorulara dahi yanlış yanıt verirler. Çabuk sıkıldıklarından kimi soruları okumadan cevaplarlar. Yanında birisi olmadan ödevlerini kendi başlarına yapamazlar.

Üçüncü ana belirti dürtüsellikyani sonunu düşünmeden aksiyona geçmedir. Sonradan pişman olacakları hareketleri sonunu düşünmeden gerçekleştirirler. Diğerlerine kelam ya da fiili olarak sataşır ve huzursuzluk çıkarabilirler. Arkadaşları tarafından geçimsiz olması, sırasını beklememe ve kurallara uymama nedeniyle istenmeyen çocuk ilan edilir. Reaksiyonlarında abartılı ve acımasız olabilir. Önünü ardını düşünmeden korkusuzca davranabilirler. Bu davranışları çeşitli tehlikelerle yüz yüze gelmelerine yol açabilir. Çıkılması tehlikeli ve yasak yerlere çıkarlar. Konuttan çok uzaklara gidebilir.

Tehlikeli; yanıcı, kesici ve delici aletlerle oynayabilirler. Bu çocuklar kendilerini denetim etmedeki zahmetleri nedeniyle nerede durmaları gerektiğini bilemezler. “Sonunu düşünmeden harekete geçme” olarak tanım edilebilecek olan dürtüsellik çocuğun toplumsal ahengini da büyük ölçüde bozar. Çocuk yapmaması gerektiği ve yanlış olduğunu bildiği birtakım davranışları yapmaktan kendini alamaz. Etrafındaki insanlara ve eşyalara ziyan verir, sonrasında üzülür fakat kısa bir müddet sonra birebir makûs davranışı tekrarlayabilir. Uyulması gereken kolay kurallardan ahlaki prensiplere kadar tüm sınırlama ve yaptırımlara karşı tepkileri nedeniyle büyük reaksiyon çekerler. Daima azarlanır, hakaret işitir ve vakit zaman cezaya çarptırılırlar.

Bu Rahatsızlığın Tedavisi Var mıdır?

DEHB tedavisi kimi bireyler tarafından kolaya alınmaktadır. Aslında gözünde görme bozukluğu bulunan çocuğun bu rahatsızlığının düzeltilmesi yaşamsal görülmeyebilir. Lakin kişinin ömür kalitesini, etrafıyla münasebetlerini, işi ve okul muvaffakiyetini etkilediğini biliriz. DEHB da bunun üzeredir. Yaşamsal değildir. Lakin ömrü tesirler.

DEHB’da birden fazla vakit ilaç tedavisi ile yapılandırılmış tavsiye, takviye ve davranış eğitimi programının birlikte kullanımı en uygun yol olarak bedellendirilmektedir.

Kullanılan ilaçların asıl emeli çocuğun dikkatini artırmak ve hareketlerini denetim etmesini sağlamaktır. Bu emel için kullanılan ilaçlardan çok yeterli sonuçlar alınmaktadır. Kullanılan ilaçların çocukları uyuşturacağı ya da bağımlılık yapabileceği üzere yanlış bir kanaat vardır.

Bu Çocuklara Nasıl Yaklaşılmalıdır?

Bu çocuklara terbiye etmek mazeretiyle uygulanacak şiddet ve ölçüsüz cezalar sorunun daha da büyümesine yol açar. Halbuki yapılması gereken temel kuralları zedelemeden ve başıboş bırakmadan hudutları epeyce esnek tutmaktır.

Ağır DEHB’si olan çocukların çoğunluğunda ilaç tedavisine öncelikle muhtaçlık duyulmaktadır.

Bu tıbbi durumun ilaç tedavisi yanında eğitsel tedavilerle desteklenmesi de gereklidir. DEHB’nin nedeni makus ebeveynler yahut öğretmenler değilse de, aile ve öğretmenlere verilecek yapılandırılmış teklifler, destekleyici ve davranışsal programlarla çocuğun davranışlarında ve dikkatini yönlendirmede olumlu değişiklikler yapmak mümkündür.

Ferdi özelliklerinin dikkate alınacağı az mevcutlu sınıflarda ya da okula dayanak olarak ferdî eğitime alınmaları da gerekebilir.

Daha Fazla Göster

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

İlgili Makaleler