fbpx
Psikolojik Danışmanlık

Demans/bunama nedir?

Şahısta ilerleyen yaş ile beyindeki bir grup değişme-ler sonrası oluşan bellekte bozulma (yakın periyoda ilişkin hafızada güçlükler) yanı sıra, konuşma, söylenen şeyleri ya da daha evvel bilinen şeyleri yapamama, etrafındaki eşya ve varlıkları tanıyamama; hesaplama, plan yapma, yürütme, problemleri çözme, davranışları yeri geldiğinde sonlandırabilme, uygun yargıda bulunma üzere daha çok beynin ön bölgesine ilişkin maharetlerde kayıplar ile kendini gösteren ilerleyici bir rahatsızlıktır.

Hastalık Toplumda Ne Kadar Görülmekte ve Nedeni Nedir?

Demans 65 yaş üzerindeki şahısların %2-4’ünde, 85 yaş üzerinde ise %20 oranında görülmektedir. Bu hastalık yaklaşık olarak %40-60 kadarı Alzheimer dediğimiz rahatsızlıktan ötürü, %15-20’si beyin damar hastalıkları ve tıkanmaları, tekrarlayan felçlerden dolayı (multiinfarkt bunama), %20’si ise alkol, travma, ilaç zehirlenmeleri, baş içindeki tümörler, abse ve öteki beden hastalıkları (bazı vitamin eksiklikleri, tiroid, paratiroid, böbrek üstü bezleri, karaciğer, böbrek, hipofiz hastalıkları gibi) sonrası oluşmaktadır.

İlgili Makaleler

İlerleyen yaş (özellikle 75 yaş üzeri), Alzheimer tipinde yakın akrabalarda risk artmaktadır. Damarsal tipte ise yüksek tansiyon, kalp-kapak hastalıkları, beslenme yetersizlikleri riski yükseltmektedir.

Beyinde bulunan hudut hücrelerinin kaybı, bunların yerini iş görmeye uygun olmayan unsurların alması ve hudut hücreleri ortasındaki bağlantıyı sağlayan unsurların üretiminde azalma olması ön planda düşünülmektedir. Bulaşıcı değildir. Çok yavaş, sinsi bir seyir izlemektedir.

Demansın Belirtileri Nelerdir?

Demansın birinci belirtileri unutkanlık, kendine bakım-da ve toplumsal fonksiyonlardaki gerilemelerdir. Organik nedenli unutkanlıklarda evvel çok yakın ve yakın bellek bozulur. Kişi az evvel sorduğu soruyu ve koyduğu eşyanın yerini unutur. Bir kaç saat evvel ne yediği, oraya neden ve nasıl ve hangi araçla geldiğini hatırlamada zahmet çekmeye başlamış. Yakın vakte ilişkin bellek zayıflaması organik beyin bozukluğu için tipiktir. Hasta bazen ilgisiz, mutsuz bir görünüm ve duygulanım içindedir. Hasta apatik olup yüzünde olaylara ilgisizlik ve kayıtsızlık tabiri vardır. Vakitle kişilikte değişmeler görülür. Sakin biri olmasına karşın çabuk öfkelenme ve taşkınlık nöbetleri, bazen paranoid haller (gereksiz kuşkuların, kıskançlıkların yahut kötülük göreceği kaygılarının çıkması, çok güvensizlik, cimrilik) bazen de değişik çeşitte ve kolay geçmeyen baş-ka somatize belirtileri görülür. Şüphecilik bazen o derece olur ki, kişi eşinin oğlu/kızı-damadı/gelini ile ilgi kurduğunu argüman edebilir. Komşusunun konutlarına geldiğini eşi ile kendisini aldattığını gördüğünü söyleyebilir. Konuşmada kesiklik, tekrarlar artmaya, mantık bozukluğu ortaya çıkmaya başlar. Belirtiler git giderek artar. Birinci vakitler hafif kesimli bulutlu hava üzere belirtiler orta ara görülür. Vakitle kapalı hava görünümünde olur. Artık şuur ve bilişsel değerlendirmeler büsbütün bozulur.

Demans Tedavisi Nasıl Yapılır?

Alzheimer hastalığında kolinerjik defekt bulunduğu görüşüne dayanılarak kolin, lesitin, fizostigmin yahut bilhassa son yıllarda asetilkolinesteraz inhibitörleri kullanılmaktadır.

Hasta Yakınları Nasıl Davranmalıdır?

Demanslı bir hasta yakınının dikkat etmesi gereken şeyler:

Birinci olarak hasta tek başına yaşamaması gerekmektedir. Yanında yakınları kalmıyorsa, hiç değilse bir bakıcı bulunmalıdır. Bu kişi de hastalık konusunda bilgilendirilmeli ve karşılaşılabilecek tehlikeler konusunda uyarılmalıdır.

Kişinin üzerinde kaybolduğu takdirde yardımı olabilecek kişinin telefon numarasının ve isminin bulunduğu bir kimlik taşıması sağlanmalıdır.

Hasta ile bağlantı en üst seviyede sağlanmalıdır. Ola-bildiğince konuşmasına, kendi niyet ve hislerini anlatmasına müsaade verilmelidir. Hasta yapamadıkları ya da farklılıkları nedeniyle yargılanmamalıdır. Kendisinin yapa-bilecekleri işleri yapmaları istikametinde desteklenmelidir. Onun her işini sizin yapmanız uygun bir davranış değildir.

Yemesi, içmesi, uyuması, tuvalet alışkanlıkları, ilaçlarının alımı belli bir sistem içinde olmalıdır. Ola-bilecek değişikliklerde erken müdahale etmek gerekmektedir. Hastanın bulunduğu yer, odası, eşyaları, giysilerinde değişiklikler yapılmamalı, hasta alışık olduğu sistem içinde yaşamalıdır.

Kişi yakın vakitte yeni bir konuta taşındı ya da yeni bir gündüz bakımevi programına katıldıysa, bu yeni etraf içinde güvensizlik ya da kaybolmuş hissi nedeniyle hedefsizce dolaşabilir. Bundan ötürü bulundukları etraflarını öğrenmek için fazladan yardıma gereksinimleri olabilir. Hedefsiz dolaşmalar hastalar etrafına alışır alışmaz sona erebilir. Bunun yanında demans ilerlediği için, kişi bildiği bir çevreyi tanımlama yeteneğini de kaybedebilir. Şayet kaybolma hissi varsa nerede olduğunu daha fazla hatırlatacak şeylere gereksinim duyabilirler.

Hedefsiz dolaşma, kısa periyotlu hafızada yaşanan kayıplardan kaynaklanabilir. Kişi bazen alışveriş ya da bir arkadaşını ziyaret etmek için yola çıkabilir ve sonra nereye gideceğini unutabilir. Kaybolabilir ve endişelenmiş olabilir ve sizin inanç vermenize gereksinim duyabilir-ler. Daha erken evrelerde hastaların nereye gideceklerine ya da sizin nerede olduğunuza dair bir açıklama notu yardımcı olabilir. Şayet onların yalnız başına sokağa çıkmalarını istemiyorsanız ve onlara eşlik edemiyorsanız, bir yakınınızdan bunu rica edebilirsiniz.

Hastanın hedefsiz dolaşması kimi rahatsızlık ya da ağrılarından kaynaklanabilir. Bazen bir ilacın yan etkisin-den de kaynaklanabilir. Şayet bu türlü bir sorundan şüpheleniyorsanız hekimine danışmalısınız.

Kişi yaşadığı işitme ve/veya görme varsanısı nedeniyle endişe, kaygı yahut telaş hissettiğinde hedefsiz dolaşabilir. Hastayı hislerini anlatmak için cesaretlendirmeyi ve onlara inanç telkin etmeyi deneyin.

Akşamları idrar kaçırmayı önlemek için ilaç kullanımı öncesinde, tuvalete daha çok gitmeyi sağlama, akşam idrarını çoğaltacak kimi unsurlardan (çay, meşru-bat, idrar söktürücü gibi) kaçınılmalıdır.

Alkol, kahve sonluluğu arttırıp, münakaşalara yol açabileceğinden, alımları engellenmelidir.

Kendisi ile tartışılmamalı, azarlanmamalı, yapamayacağı şeyler istenmemelidir.

Yürümesini kolaylaştıracak yürüteçlerin kullanımı teşvik edilmeli, süratli yürüme yerine sakin, önüne bakar halde dikkatli yürümesi sağlanmalıdır.

Demanslı bireyler erken saatlerde uyanabilir ve gündüz olduğunu düşünebilirler. İlaçtan evvel gündüz uykusunun önlenmesi, yatağını yalnızca gece kullanması, tıpkı saatte yatağa girme ve gündüz hareket ölçüsünü arttırma, gece sıvı alımının azaltılması uygundur. Şayet kişi gece çıkıp dolaşıyorsa hele de hâlâ üstlerinde yatak kıyafetleri varsa bu çok daha tehlikeli olduğu için profesyonel bir yardıma muhtaçlık duyabilirsiniz.

Varsanı ve sanrıları oluyorsa, zıtlaşmayın, onunla konuşacak öbür şeyler bulun. Alınmayın, kızmayın, onun gönlünü almaya çalışın.

Yanıcı, keskin modülleri olan ev-mutfak gereçlerini meskenden uzaklaştırın.

Sıcak-soğuk hissi yaşla birlikte kaybolduğu için banyosunun suyunu siz ayarlayın.

Pencereler, balkon ve merdivenler yanına, düşmeye pürüz olacak tırabzanlar yerleştirebilirsiniz.

Konuta giren çıkan bireylerin çok sayıda olması hasta için ziyanlıdır.

Kişi çok gürültü, çok parlak renkli ışıklardan korunmalıdır. Her şey hastayı dinlendirecek ve güzel bir halde dikkatini çekecek özellikte olmalıdır.

Mesken eşyaları düşmeyi, kazaları ve yaralanmayı önleyecek özelliklerde olmalı, keskin şeylere dikkat edilmeli, yere sağlam oturan özelliklerde olmalı, tabanı kayganlaştırıp, düşmelere yol açabilecek gereçlerden kaçınılmalı, eşyalar rahat hareket edecek, dolaşmaya mahzur olmayacak formda düzenlenmelidir.

Konuttan tek başına dışarıya gitmeler, kaza ve kaybolmalara yol açabileceğinden bakım verenlerin dikkat etmesi sağlanmalıdır.

Görme sertliği azaldığı için kazaları ya da eşya ve gölgeleri yanlış değerlendirmeyi (illüzyon) önlemek gayesi ile oda âlâ aydınlatılmalıdır.

Kişinin daha evvel severek kullandığı bir kadro ufak eşyaları (saat, kalem, tespih, ruj, parfüm, çanta gibi) yanında olmalı, sevdiği ve anılarını tazeleyebileceği, konuşma imkanı yaratabilecek albümler göz önünde bulunmalıdır. Geçmişte yapıp zevk aldığı hobi ve alışkanlıklarını (bahçe ile uğraşma, çok yormayan sporlar, re-sim, elişi, koleksiyonculuk, ufak tefek tamiratlar, müzik söyleme, sinema seyretme gibi) sürdürmeye özendirilmelidir.

Tüm bunları sağlama imkanına sahip değilseniz, bir bakımevine başvurmak ülküdür. Bulunacağı ortamdaki misal özellikteki yaşıtları ile daha hoşça vakit de geçirebilir. Bu durum utanılacak bir şey değil, aksine kişinin daha toplumsal bir yaşantı sürmesine imkan sağlayabilmektedir.

Daha Fazla Göster

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

İlgili Makaleler